අද වාහන තදබදයෙන් සහ අහස උසට නැගුණු ගොඩනැගිලිවලින් පිරී පවතින කොළඹ නගරය, මීට වසර සියයකට පෙර සැමරූ සිංහල අවුරුද්ද යනු හුදෙක් උත්සවයක් නොව, නියම ගැමි සිරියාව කොළඹ සාලයට පැමිණි සොඳුරු කාලයකි. 1920-30 දශකවල කොළඹ නගරය සහ ගම අතර අද මෙන් දැවැන්ත ‘සංස්කෘතික පවුරක්’ නොතිබුණි. කොළඹ අහසට රතිඤ්ඤා හඬ මුසු වීමටත් පෙර, නිවෙස්වල කුස්සියෙන් නැගුණු තෙල් තාච්චියේ සුවඳ මුළු නගරයම අවුරුදු සිරියෙන් පුරවා දැමීය.
එකල නාගරික ජීවිතය සහ ගැමි ජීවිතය අද මෙන් හාත්පසින්ම වෙනස් ලෝක දෙකක් ලෙස වෙන් වී නොතිබීමට ප්‍රධාන හේතුව වූයේ නගරය තුළම රැඳී තිබූ ගැමි සුවඳයි. අද කොන්ක්‍රීට් වනාන්තරයක් වුවද, එදා බොරැල්ල, කුරුඳුවත්ත සහ මරදාන වැනි ප්‍රදේශ පවා විශාල ගස්කොලන්වලින් සහ විවෘත භූමිවලින් ගහන විය. නගරයේ වැසියන් පවා තම මිදුලේ පොල් ගසක්, කොස් ගසක් වවාගෙන මිදුලේ වූ ළිදෙන් දිය බීපු, ගැමි සිරියාව අගය කළ පිරිසකි. මේ නිසා භෞතික පරිසරය අතින් නගරය සහ ගම අතර අද පවතින දැවැන්ත පරතරය එකල දක්නට නොලැබුණි.
කොළඹ අහසට අවුරුදු රතිඤ්ඤා හඬ මුසු වීමටත් පෙර, නිවෙස්වල කුස්සියෙන් නැගුණු තෙල් තාච්චියේ සුවඳ මුළු නගරයම ‘අවුරුදු සුවඳින්’ පුරවා දැමීය. අද මෙන් සුපිරි වෙළඳසැල්වලින් ප්ලාස්ටික් බෑගයට දමා ගන්නා කැවිලි පෙට්ටි එදා නොතිබු‚. ඒ වෙනුවට කොළඹ මැද පංතික නිවසේ සිට කුරුඳු වත්තේ වලව්ව දක්වාම ඇසුණේ එකම රිද්මයකට තෙල් තාච්චියෙන් නැගුණු ‘සී’ හඬයි.
එසේම, අද අවුරුද්දට නගරයේ වැසියන් විනෝද චාරිකා හෝ සාප්පු සවාරි යාමට පෙළඹුණද, එදා කොළඹ වැසියා අවුරුදු චාරිත්‍ර ඉටු කළේ ගමේ මිනිසා සේම මහත් බැතියෙනි. ලිප ගිනි මෙලවීම, වැඩ ඇල්ලීම සහ ස්නානය වැනි සියලු නැකත් චාරිත්‍ර කුරුඳුවත්තේ වලව්වේ මෙන්ම ගමේ පුංචි පැලේද එක හා සමානව සිදු විය. කොළඹ සාලයේ පවා රබන් හඬ ඇසුණු අතර, පවුලේ සැවොම එක්ව පංච දැමීම වැනි සාම්ප්‍රදායික ක්‍රීඩාවල නිරත වීම සුපුරුදු දසුනක් විය.
එදා කොළඹ අවුරුද්ද යනු හුදෙක් නෑගම් යාමකට එහා ගිය, ගම සහ නගරය එකට යා කළ සොඳුරු පාලමකි. වර්තමානයේ මෙන් අවුරුද්දට කොළඹ නගරය පාළුවට යමින් ජනතාව ගමට ඇදී යන සංස්කෘතිය වෙනුවට, එදා දක්නට ලැබුණේ ගමේ සිටි නෑදෑ හිතමිත්‍රාදීන් කොළඹ නෑදෑයන්ගේ නිවෙස් කරා රොද බැඳීමයි. ගමෙන් රැගෙන ආ නැවුම් සහල්, එළවළු සහ පලතුරු මලුවලින් කොළඹ සාලය පිරී ඉතිරී ගිය අතර, නගරයේ සිරිය විඳින්නට පැමිණි ගැමියන්ගෙන් කොළඹ නිවෙස්වලට අමුතුම පණක් ලැබුණි.
කෙටියෙන් පවසතොත්, අද නගරය යනු හුදෙක් මුදල් හඹා යන යාන්ත්‍රික ලෝකයක් වුවද, 1920 දශකයේදී නගරය සහ ගම යන දෙකම එකම සංස්කෘතික නූලකින් බැඳී තිබුණි. එදා කොළඹ වැසියාද තමා තුළ සිටින ‘ගැමියා’ ජීවත් කරවීමට නිරන්තරයෙන් උත්සාහ කළ බව පෙනී යයි.
එදා කොළඹ අවුරුදු අසිරිය මෙතරම් සොඳුරු වන්නට බලපෑ භූගෝලීය පසුබිම හඳුනාගැනීමට නම්, එකල කොළඹ නගරයේ සීමා මායිම් වෙන්ව පැවති ආකාරය සොයා බැලීම ඉතා වටී.

කොළඹ නගරයේ පැරණි සීමා මායිම්

මීට වසර සියයකට පමණ පෙර, එනම් බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ අවසාන භාගයේදී කොළඹ නාගරික සීමාව අද අප දකින ‘මහා කොළඹ’ (Greater Colombo) සංකල්පයට වඩා ඛෙහෙවින් පටු, සන්සුන් කලාපයක් විය. එදා කොළඹ නගරය ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් කිහිපයකට ඛෙදී තිබුණු අතර, එහි සීමාවන් සලකුණු වූයේ අද මෙන් නාම පුවරු මගින් නොව, ස්වාභාවික බාධක සහ දැඩි පාලන රෙගුලාසි මගිනි.

ගංගාවෙන් සහ වගුරු බිමෙන් වට වූ කොළඹ උතුරු – නැගෙනහිර සීමා

එදා නගරයේ උතුරු මායිම පැහැදිලිවම සලකුණු කළේ ගලා බසින කැලණි ගංගාවයි. අද මෙන් ගුවන් පාලම් හෝ දැවැන්ත මංමාවත් එදා නොතිබූ අතර, පෑලියගොඩ ප්‍රදේශය එකල සැලකුණේ කොළඹින් බැහැර වූ පිටිසර පෙදෙසක් ලෙසයි. පෑලියගොඩ සිට කොළඹට ඇතුළු වීමට තිබූ ප්‍රධානතම මුරපොළ වූයේ එවකට තොටළඟ ප්‍රදේශයේ පිහිටි වික්ටෝරියා පාලමයි. වික්ටෝරියා මහ රැජනගේ නමින් නම් කර 1895 දී විවෘත කරන ලද මෙම දැවැන්ත යකඩ පාලම ඉදි කිරීමට පෙර, කැලණි ගඟ හරහා එහා  මෙහා යාමට භාවිත කළේ බෝට්ටු 21 ක් එකට යා කර සාදන ලද zබෝට්ටු පාලමකිZ (Bridge of Boats) වික්ටෝරියා පාලම ඉදිවීමත් සමඟ කොළඹ නගරයට උතුරු දෙසින් ඇතුළු වීමට තිබූ ගාම්භීරම දොරටුව එය බවට පත් විය. එදා කොළඹ ජනප්‍රියම ප්‍රවාහන ක්‍රමය වූ ට්‍රෑම් රථවල (Tram Cars) එක් ප්‍රධාන මාර්ගයක් අවසන් වූයේද මෙම පාලම අසලිනි. ඒ නිසාම එකල තොටළඟ යනු වෙළඳාමෙන් පිරි, අතිශය කාර්යබහුල නගර සීමාවකි. මෝදර සහ මට්ටක්කුලිය ප්‍රදේශ නගරයේ උතුරු කෙළවර ලෙස එකල හුදෙකලාව පැවතිණි.
නැගෙනහිර දෙසින් නගර සීමාව අද මෙන් බත්තරමුල්ල හෝ මහරගම දක්වා විහිදුණේ නැත. එදා නගරයේ නැගෙනහිර මායිම සලකුණු කළේ 1840 වසරේ සිටම නිහඬ සාක්ෂිකරුවකු ලෙස පැවති බොරැල්ල කනත්තයි. ට්‍රෑම් රථයක නැගී බොරැල්ලට පැමිණි නගර වැසියාට, ඉන් එහාට පෙනුණේ කෝට්ටේ රාජධානිය දෙසට විහිදුණු මඩ සහිත කුඹුරු යායන් සහ අතුරු සිදුරු නැති රබර් වතුය. නගරයේ ශිෂ්ටාචාරය නිම වී ‘ගම’ ආරම්භ වන සන්ධිස්ථානය වූයේ බොරැල්ලයි. අද ජනශීර්ෂයෙන් පිරී පවතින රාජගිරිය සහ කෝට්ටේ එදා හැඳින්වූයේ නගරයෙන් එපිට පිහිටි zගම්බදZ ප්‍රදේශ ලෙසයි. දෙමටගොඩ සිට බේරේ වැව දක්වා විහිදුණු ඇළ මාර්ග පද්ධතිය සහ වගුරු බිම්, නගරය සහ ගම වෙන් කරන ස්වභාවික පවුරක් බඳු විය.

කළු ඇළෙන් කෙළවර වූ දකුණු මායිම

දකුණු දෙසින් කොළඹ නගරය අවසන් වූයේ වැල්ලවත්ත ප්‍රදේශයෙනි. වැල්ලවත්ත සහ දෙහිවල වෙන් කරන zකළු ඇළZ (Dehiwala Canal) නගරයේ දකුණු සීමා මායිම ලෙස සැලකුණි. එවකට දෙහිවල, ගල්කිස්ස හෝ රත්මලාන යනු කොළඹ නගරයට අයත් කොටස් නොව, මුහුදුබඩ තීරයේ පිහිටි කුඩා ගැමි ජනාවාස පමණි. බටහිර දෙසින් ඉන්දියන් සාගරය නගරය සීමා කළ අතර, කොළඹ වරාය සහ ප්‍රභූන්ගේ විවේකස්ථානය වූ ගාලු මුවදොර පිටිය නගරයේ බටහිර තීරයේ අලංකාරය මතු කළේය.

කොටුව, පිටකොටුව සහ Toll Gates රීතිය

භූගෝලීය සීමාවලට අමතරව, නගරය අභ්‍යන්තරයේ පැහැදිලි සමාජීය බෙදීම් දෙකක් විය. ‘කොටුව’ (Fort) යනු බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයන්ගේ සහ යුරෝපීය ප්‍රභූන්ගේ බලකොටුව වූ අතර, එය තාප්පවලින් නොවුවද මුරපොළවල් මගින් සාමාන්‍ය ජනයාගෙන් වෙන් කර තිබුණි. ඒ අසලම පිහිටි zපිටකොටුවZ (Pettah) දේශීය වෙළඳුන්ගේ හදවත විය.
එකල නගරයට ඇතුළු වීම අද මෙන් නිදහස් නොවීය. බම්බලපිටිය සහ  පෑලියගොඩ වැනි ස්ථානවල පිහිටා තිබූ ‘ටොල් ගේට්ටුZ (Toll Gates) හෙවත් බදු මුදල් අය කරන ස්ථාන නගර සීමාවේ මුරකරුවන් බඳු විය. කරත්තයකින් හෝ වාහනයකින් නගරයට ඇතුළු වන ඕනෑම අයෙකු මෙහිදී බදු ගෙවිය යුතු වූ අතර, එය නගරයේ පරිපාලනමය ප්‍රතාපය ජනතාවට දැනෙන්නට සැලැස්වූ ප්‍රධානතම සාධකයයි.

සීමාවෙන් එපිට නිහඬ සොඳුරු බව

අද මෙන් නොව, එදා කොළඹ නගර සීමාව පසු කළ සැණින් දක්නට ලැබුණේ මනස්කාන්ත දසුනකි. නගරයේ තාර පාරවල් අවසන් වූ තැන සිට නිදහසේ විහිදුණු විශාල කුඹුරු යායන්, රබර් වතු සහ සරුවට වැඩුණු පොල් වතු යායන් දිස් විය. නගර සීමාවෙන් එපිට ඇසුණේ අද මෙන් වාහනවල කන් බිහිරි කරවන ඝෝෂාව නොව, ගස් සෙවණක සිට ගයන කුරුල්ලන්ගේ නාදය සහ කුඹුරේ වැඩ කරන ගැමියන්ගේ අහිංසක කටහඬයි.
කාලය විසින් කොළඹ සිතියම අලුතින් ඇඳ තිබේ. එදා ගැමි සුවඳ හැමූ මායිම් අද කොන්ක්‍රීට් ස්ථරවලින් වැසී ගොසිනි. එහෙත්, කොළඹ ඉතිහාසයේ මේ නොලියවුණු සීමා මායිම් අපට පසක් කර දෙන්නේ අද අප දකින මහා නගරය දිනෙක සොබාදහමේ අසිරියෙන් පිරුණු නිහඬ පාරාදීසයක්ව පැවති බවයි.

නැකතට පිපිරුණු ‘චීන රතිඤ්ඤා‘

අතීත කොළඹ අවුරුදු අසිරිය ගැන සොයා බැලීමේදී, එදා නගරයේ ඇසුණු ගිනිකෙළි හඬ අදට වඩා ඛෙහෙවින් වෙනස් වූවකි. අද මෙන් දවස පුරා ඇසෙන කන් බිහිරි කරවන ඝෝෂාවක් එදා නොතිබුණි. රතිඤ්ඤා පත්තු කිරීම සිදු වූයේ හරියටම නැකත උදා වන මොහොතේදී පමණක් වන අතර, නගරයේ නිහඬතාවය බිඳිමින් නැගුණු ඒ හඬට මහා ගාම්භීරත්වයක් තිබුණි. එකල කොළඹ අද මෙන් ඝෝෂාකාරී නොවූ බැවින්, එක් නිවසක දැල්වූ රතිඤ්ඤා වැලක හඬ සැතපුම් ගණනක් ඈතට ඉතා පැහැදිලිව ඇසුණු බව පැරණි පොතපතේ සඳහන් වේ.
එකල ලංකාවට රතිඤ්ඤා ආනයනය කළේ ප්‍රධාන වශයෙන්ම චීනයෙනි. ඒ නිසාම ඒවා හැඳින්වූයේ ‘චීන රතිඤ්ඤා’ ලෙසයි. අද වැනි විශාල හඬක් නිකුත් කරන ‘මැෂින්ගන්’ වැනි රතිඤ්ඤා වැල් එදා නොතිබූ අතර, ඒ වෙනුවට තිබුණේ රතු පාට කඩදාසිවලින් එතූ සාපේක්ෂව කුඩා රතිඤ්ඤා කරල්ය. ඉතා අඩු මුදලකට රතිඤ්ඤා පෙට්ටියක් පිටකොටුවේ සිල්ලර කඩවලින් මිල දී ගැනීමට එකල හැකියාව තිබුණි. ගම්බදට වඩා කොළඹ නගරයේ රතිඤ්ඤා භාවිතය වැඩියෙන් දක්නට ලැබුණේ වෙළඳ මධ්‍යස්ථානය වූ පිටකොටුව ආසන්නයේ තිබූ බැවිනි.
රතිඤ්ඤා පත්තු කිරීම පිටුපස එදා අපූර්ව විශ්වාසයන්ද පැවතුණි. අවුරුදු උදාවේදී නිකුත් කරන මේ හඬ මගින් පරණ අවුරුද්දේ අශුභ කාලය අවසන් වී සෞභාග්‍යය උදා වන බවත් ගෙවල් අවට සිටින සර්පයන් වැනි සතුන් පලවා හැරීමට මේ ශබ්දය උදව් වන බවත් ජනතාව විශ්වාස කළහ.
රතිඤ්ඤාවලටත් වඩා එදා කොළඹ නගර සීමාවට ආසන්නව තිබූ බොරැල්ල, නුගේගොඩ සහ කෝට්ටේ වැනි තදාසන්න ප්‍රදේශවල ජනප්‍රිය වූයේ ‘උණ බම්බු තුවක්කුව’ යි. ලොකු උණ බම්බු කෑල්ලක් ගෙන, එහි පුරුක් සිදුරු කර, මැදට කාබයිට් සහ වතුර දමා ගිනි කූරක් ඇල්ලු විට නිකුත් වන ගිගුම් දෙන zඩෝංZ ශබ්දය මුළු පළාතටම අවුරුදු උදාවී ඇති බව කියාපෑවේය. එකල කොළඹ නගරය තුළ පවා වතුපිටි තිබූ බැවින් තරුණයන් රංචු ගැසී උණ බම්බු තුවක්කු පත්තු කරන දසුන සාමාන්‍ය දෙයක් විය.

අවුරුද්දට පාළු නොවී ජීවයෙන් පිරුණු කොළඹ වීදි

අද අවුරුදු සමයට කොළඹ නගරය ‘මළ නගරයක්’ බඳු පාළු ස්වභාවයක් ගත්තද, මීට වසර සියයකට පෙර තත්ත්වය මීට හාත්පසින්ම වෙනස් විය. එකල කොළඹ ජීවත් වූවන්ගෙන් බහුතරය කොළඹම උපන්, පරම්පරා ගණනාවක් එහිම පදිංචිව සිටි සැබෑ කොළඹ වැසියන් (Urbanites) වූහ.  රැකියා සඳහා ගමෙන් කොළඹට පැමිණි පිරිස එකල සිටියේ ඉතා අල්ප වශයෙනි. මේ නිසා අවුරුද්දට නගරය හිස් වීම වෙනුවට සිදු වූයේ කොළඹ වීදි සහ පොදු ස්ථාන අවුරුදු සිරියෙන් සහ ජනතාවගෙන් පිරී ඉතිරී යාමයි.
එකල කොළඹ අවුරුදු උදාව උත්කර්ෂවත් ලෙස සැමරූ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථාන කිහිපයක් තිබුණි. ගාලු මුවදොර පිටිය (Galle Face Green) ඉන් ප්‍රධාන තැනක් ගත්තේය. අවුරුදු නැකත් චාරිත්‍රවලින් පසුව කොළඹ වැසියන් පවුල් පිටින් රොද බැඳුණේ එහි යන්නටය. අද මෙන්ම එදා එහි අශ්ව කරත්තවලින් පැමිණි ප්‍රභූන් මෙන්ම පා ගමනින් පැමිණි සාමාන්‍ය ජනයාද එකසේ අවුරුදු සතුට ඛෙදා ගත්හ. සරුංගල් යැවීම සහ මුහුදු හුළඟ විඳිමින් කරන කතාබහ එදා කොළඹ අවුරුද්දේ අනිවාර්ය අංගයක් විය.
එසේම වර්තමාන විහාරමහාදේවි උද්‍යානය (එකල වික්ටෝරියා උද්‍යානය) කෙළි සෙල්ලම්වලින් ඇලලී ගියේය. එහි පැවැත්වුණු බයිසිකල් තරඟ, ලිස්සන ගස නැගීම සහ කොට්ට පොර වැනි ක්‍රීඩා නැරඹීමට දහස් ගණන් ජනයා එක් රැස් වූහ. මරදාන, ග්‍රෑන්ඩ්පාස් සහ කොටහේන වැනි ප්‍රදේශවල අවුරුදු උත්සව පැවැත්වුණේ වීදි මට්ටමිනි. රබන් හඬත්, තැනින් තැන ගැයුණු වාරම් කවිත්, අයිස්ක්‍රීම් සහ කඩල කරත්ත වටා රොද බැඳි දරුවන්ගේ සිනා හඬත් නිසා කොළඹ නගරය පාලු වීමට ඉඩක් තිබුණේම නැත.

මේන් ස්ට්‍රීට් සිරි

අවුරුදු උදාවට පෙර නිවෙස් සුදු හුණු ගා පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු, කොළඹ ගෘහණියන්ගේ මීළඟ ප්‍රධාන රාජකාරිය වූයේ ජනෙල්වලට zඅලුත් තිර රෙදිZ දැමීමටත් නිවසේ කුඩා දරුවාගේ සිට වැඩිහිටියා දක්වා අලුත් ඇඳුම් සැකසීමටත් රෙදි පිලි මිල දී ගැනීමයි.
මේ සඳහා ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ගමනාන්තය වූයේ පිටකොටුවේ Main Street ය. අද මෙන් වාහන ඝෝෂාව නොතිබූ  ඒ යුගයේ පාර දෙපස වූයේ විවෘත වැරැන්ඩා සහිත ලන්දේසි සහ බ්‍රිතාන්‍ය පන්නයට ඉදි කළ අලංකාර වෙළඳ මැදුරුය. පෑලියගොඩ හෝ බොරැල්ලේ සිට පැමිණි ට්‍රෑම් රථයක නැගී මේන් ස්ට්‍රීට් එකේ කෙළවරටම පැමිණ අවුරුදු බඩු මිල දී ගැනීම එකල කොළඹ වැසියාගේ සුපුරුදු දසුනක් විය.

කාගිල්ස් – මිලර්ස් සහ ප්‍රභූන්ගේ සාප්පු සවාරි

මීට වසර සියයකට පෙර, එනම් 1920 දශකයේදී කොළඹ නගරයේ සිරි නැරඹීමට ගිය අයෙකුට අනිවාර්යයෙන්ම දැකගත හැකි වූ ප්‍රධානතම සලකුණු දෙක වූයේ කාගිල්ස් (Cargills) සහ මිලර්ස් (Millers) වෙළඳ මැදුරු දෙකයි. බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවේ ප්‍රභූත්වය සහ වාණිජමය බලය විදහා පෑ මෙම ආයතන දෙකෙහි ඉතිහාසය ඉතාමත් සිත්ගන්නා සුළුය. කාගිල්ස් ආයතනයේ ඉතිහාසය 1844 තරම් ඈත අතීතයකට දිව යන අතර, එය විලියම් මිල්න් සහ ඩේවිඩ් කාගිල් යන  විසින් ආරම්භ කරන ලදී. එකල Cargills & Co. යන නමින් හැඳින්වුණු මෙම ආයතනයේ අද අප දකින කොළඹ කොටුවේ පිහිටි දැවැන්ත රතු පැහැති ගොඩනැගිල්ල නිල වශයෙන් විවෘත වූයේ 1906 වසරේදීය. 1920 වන විටත් මෙම ආයතනය ඉතා උසස් අන්දමින් පවත්වාගෙන ගිය අතර, එය එවකට ප්‍රසිද්ධ වී තිබුණේ ‘The finest departmental store in the East’ හෙවත් නැගෙනහිර විශිෂ්ටතම වෙළඳ මැදුර ලෙසයි.
මිලර්ස් ආයතනයද (Millers Ltd) 1866 වසරේදී ආරම්භ කරමින් දීර්ඝ ඉතිහාසයකට උරුමකම් කීවේය. 1920 දශකය වන විට කාගිල්ස් ආයතනයට යාබදව පිහිටි මිලර්ස් ගොඩනැගිල්ල එකල බ්‍රිතාන්‍ය ජාතිකයන්ගේ සහ මෙරට ඉහළ පැළැන්තියේ සිංහල ප්‍රභූන්ගේ ප්‍රධානම සාප්පු සවාරි මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස වැජඹුණි. එකල මෙම වෙළඳ මැදුරු දෙකම සාමාන්‍ය ජනතාවට වඩා බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයන්ට සහ මෙරට ධනවත් පන්තියට වෙන් වූ සුවිශේෂී ස්ථාන ලෙස සැලකුණු අතර, ඒවායේ තිබූ ගාම්භීරත්වය කොළඹ නගරයට මහා තේජසක් එක් කළේය.
එදා අවුරුදු කාලයට කාගිල්ස් සහ මිලර්ස් වෙළඳ මැදුරු තුළ දැකගත හැකි වූයේ අමුතුම අසිරියකි. සාමාන්‍ය වැසියන් පිටකොටුවේ සිල්ලර කඩවලින් අවුරුදු බඩු මිල දී ගනිද්දී, නගරයේ ප්‍රභූවරුන් මෙම ආයතන වෙත ඇදී ආවේ එංගලන්තයෙන් සෘජුවම ගෙන්වූ ඉහළම තත්ත්වයේ ඇඳුම් පැළඳුම්, සුවඳ විලවුන් මෙන්ම කේක් සෑදීමට අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය, වයින්, චීස් සහ බිස්කට් වර්ග මිල දී ගැනීමටය. මෙය එකල කොළඹ ඉහළ පැළැන්තියේ අනිවාර්ය අත්දැකීමක් විය.
මෙම මහා මන්දිර දෙක ඉදිරිපිටින් එකල ට්‍රෑම් රථ ධාවනය වූ අතර, අවුරුදු නිවාඩුවට කොළඹ එන ගමේ වැසියන් මෙන්ම නගරයේ සාමාන්‍ය වැසියන්ද ට්‍රෑම් රථවල නැගී මෙම මහා වෙළඳ මැදුරු දෙස බලාගෙන අවුරුදු සිරි නැරඹීම එදා ජනප්‍රිය විනෝදාංශයක් විය. කාලයත් සමඟ මෙම ආයතන දේශීයකරණය වූ අතර, පසුකාලීනව ඒවා Cargills (Ceylon) Ltd වැනි නම්වලට පරිවර්තනය විය. මෙලෙස මීට වසර සියයකට පෙර කොළඹ අවුරුදු උදාව යනු නූතන සුපිරි වෙළඳසැල් සංස්කෘතියේ මුල්ම බීජ රෝපණය වූ ඉතා ආකර්ශනීය සහ ඓතිහාසික යුගයකි.

අශ්ව කරත්ත සහ රික්ෂෝවලින් ගිය අවුරුදු නෑගම්

අද මෙන් මෝටර් රථ බහුල නොවූ ඒ කාලයේ, කොළඹ නෑගම් යාම සිදු වූයේ රික්ෂෝවෙනි. පිටකොටුව, මරදාන සහ කොටහේන වැනි ප්‍රදේශවල කෙටි දුර නෑගම් යාමට රික්ෂෝව ඉතා ජනප්‍රිය විය. අවුරුදු දවස්වලට රික්ෂෝ කරුවන් තම රික්ෂෝව මල් මාලාවලින් සරසාගෙන සිටි අයුරු සුපුරුදු දසුනකි. කුරුඳුවත්ත සහ කොල්ලුපිටිය වැනි ප්‍රදේශවල ප්‍රභූ පවුල් නෑගම් ගියේ අලංකාර අශ්ව කරත්තවලිනි. විශේෂයෙන්ම අවුරුදු කුමාරයා එන වෙලාවට අශ්ව කරත්තයක නැගී වික්ටෝරියා උද්‍යානයට යාම එකල කොළඹ උසස් පැලැන්තියේ විලාසිතාවක් විය.

බොරැල්ලේ සරුංගල් සහ රේඩියෝවෙන් ඇසුණු නූර්ති

අවුරුදු කාලය උදා වන්නේ නිදහස් අහසක් සහ හොඳ සුළඟක් ඇති සමයකය. එදා කොළඹ අහස පිරී ගියේ අද මෙන් දුමාරයෙන් නොව, වර්ණවත් සරුංගල්වලිනි. විශේෂයෙන්ම බොරැල්ලේ සර්පන්ටයින් පාර අසල පිට්ටනිවල සහ ගාලු මුවදොර පිටියේ පැවති සරුංගල් තරඟ නැරඹීමට ජනයා සිය ගණනින් රොක් වූහ.
1920 දශකයේ අග භාගයේදී ලංකාවට ගුවන්විදුලිය හඳුන්වා දීමත් සමඟ, කොළඹ අවුරුදු සිරියාවට අලුත් අංගයක් එක් විය. ඒ නූර්ති ගී ගුවන්ගත කිරීමයි. කොළඹ ටවර් රඟහලේ නූර්ති නාට්‍යයන්ට වහ වැටී සිටි කොළඹ රසිකයන් අවුරුදු නැකත් චාරිත්‍ර ඉටු කරන අතර ඇතැම් ඇති හැකි නිවෙස්වල තිබූ රේඩියෝවලින් ඇසුණු නූර්ති ගී ගායනාවලට සවන් දුන්නේ ඒවා මුමුණමිනි.

 කොළඹටම ආවේණික වූ අවුරුදු කෑම මේසය

අද මෙන් ගෑස් ලිප් හෝ විදුලි උදුන් එදා කොළඹ වැසියාට සිහිනයක්වත් නොවූ අතර, කුරුඳුවත්තේ සිට කොම්පඤ්ඤවීදියේ පේළි ගෙය දක්වා සෑම කුස්සියකම රජ කළේ zදර ලිපZ යි. අවුරුදු කැවිලි පෙළ ගැසෙන්නට පෙර කොළඹ නිවෙස්වල පිටුපස දෙවටවල් දිගේ දර එකතු කිරීමේ කලබලයත්, රබර් ලී සහ පොල් කටු කැබලිවලින් දැල්වුණු ඒ ලිප්වලින් නැගුණු දුමාරයත් නගරයටම අවුරුදු ආ බව පවසන සංකේතයක් විය.
කොළඹ අවුරුදු කෑම මේසය ගමේ කෑම මේසයට වඩා මදක් වෙනස් විය. කැවුම්, කිරිබත්වලට අමතරව බ්‍රිතාන්‍ය ආභාසය නිසා කේක් සහ පුඩිං වර්ග අවුරුදු මේසයට එක් විය. එසේම බර්ගර් ජාතිකයන්ගෙන් ලැබුණු Love Cake සහ Breudher වැනි කෑම වර්ගද කොළඹ සිංහල අවුරුදු මේසයට ආගන්තුක නොවීය. මෙය එකල කොළඹ තිබූ බහු-සංස්කෘතික බැඳීම මැනවින් විදහා පෑවේය.
එසේම, අද මෙන් නල ජලය සෑම නිවසකටම ලැබුණේ නැත. කොටුව වැනි ප්‍රදේශවල නල ජලය තිබුණද කොළඹ නගරයේ බොහෝ නිවෙස්වල මිදුලේ පෞද්ගලික ළිඳක් හෝ වීදියේ පොදු ළිඳක් තිබුණි. මරදාන හෝ කොටහේන වැනි ප්‍රදේශවල පේළි ගෙවල්වල ජීවත් වූ පවුල් දහයකට පමණ තිබුණේ එකම පොදු ළිඳකි. අවුරුදු නැකතට ස්නානය කිරීමට පෙර දින කිහිපය පුරාම මේ ළිං පිරිසිදු කිරීම පිරිමින්ගේ ප්‍රධාන රාජකාරියක් විය. අවුරුදු කුමාරයා එන්නට පෙර ළිඳට අලුත් වතුර පිරවීම දකුණු කොළඹ වැසියන් පවා ඉතා භක්තියෙන් කළ චාරිත්‍රයකි.

පුන්‍ය කාලයේ ආගමික සිරියාව සහ පන්සල් ගමන

සමස්ත ලංකාවේම අවුරුදු සැමරුමේ කේන්ද්‍රස්ථානය වූයේ විහාරස්ථානයයි. එය පැරණි කොළඹටත් එසේම විය. විශේෂයෙන්ම zනොනගතයZ හෙවත් පුන්‍ය කාලය උදාවත් සමඟ කොළඹ සෑම පන්සලකම ඝණ්ඨා නාදය පැතිර ගිය අතර සුදු වතින් සැරසුණු බැතිමතුන්ගෙන් විහාරබිම් පිරී ගියේය.
කොළඹ නගරයේ හදවත බඳු වූ කොම්පඤ්ඤවීදියේ ගංගාරාම විහාරස්ථානය එදා 1920 දශකයේදීත් නගර වැසියාගේ ආගමික පිපාසය සංහිඳු වූ ප්‍රධාන නිකේතනයක් විය. බේරේ වැවෙන් හමන සිසිල් සුළඟ මැද, අවුරුදු පුණ්‍ය කාලය ගෙවන්නට ගංගාරාමයට රොද බඳින බැතිමතුන්ගෙන් හුනුපිටිය වැව පාර එකල පිරී පැවතියේය. මාලිගාකන්දේ විද්‍යෝදය පිරිවෙන සහ කොටහේන දීපදුත්තාරාමය වැනි විහාරස්ථානද එකල කොළඹ වැසියාගේ ආගමික ජීවිතයේ ප්‍රධාන සන්ධිස්ථාන විය. නිවෙස්වල ලිප් නිවා දැමූ පසු, සැවොම එක්ව පන්සල් ගොස් ආගමික වතාවත්වල නිරත වීම එදා කොළඹ සංස්කෘතියේ අවියෝජනීය කොටසක් විය. පන්සල් භූමියේදී මුණගැසෙන අසල්වැසියන් සමඟ අමනාපකම් අමතක කර zඅවුරුදු සුබ පැතුම්Z හුවමාරු කර ගැනීම තුළින් නාගරික සමාජය තුළ ප්‍රබල සහජීවනයක් ගොඩනැගුණි.

කැලණි පුදබිම කරා ගිය අවුරුදු වන්දනාව

කොළඹ වැසියන්ගේ අවුරුදු චාරිත්‍ර අතර සුවිශේෂීම අංගයක් වූයේ කැලණි රජමහා විහාරය වැඳපුදා ගැනීමට යාමයි. භූගෝලීය වශයෙන් කොළඹ නගර සීමාවට ඉතා සමීපව පිහිටා තිබීම නිසාත් තොටළඟ වික්ටෝරියා පාලම හරහා පහසුවෙන් ළඟා විය හැකි නිසාත් කැලණිය එදා කොළඹ වැසියාගේ ප්‍රධානතම ආගමික ගමනාන්තය විය. අද මෙන් වේගවත් වාහන නොතිබූ ඒ යුගයේ බොහෝ දෙනා කැලණිය බලා ගියේ අලංකාර ලෙස සැරසූ අශ්ව කරත්තවලින් හෝ ගොන් කරත්තවලිනි.තොටළඟ පාලම හරහා පෙළ ගැසී යන කරත්ත පේළි එදා අවුරුදු සමයේ සුපුරුදු දසුනක් විය. ඇතැම් පිරිස් කොළඹ සිට කැලණිය දක්වා පයින්ම වන්දනාවේ ගියහ. තොටළඟින් එපිට වූ පිටිසර පරිසරය පසු කරමින් කැලණි ගඟේ සිසිලස විඳිමින් යන ඒ ගමන හුදෙක් වන්දනාවක්ම නොව, පවුලේ සැවොම එක්ව යන සොඳුරු චාරිකාවක්ද විය.එකල ඛෙල්ලන්විල වැනි පුදබිම් තවමත් ගැමි පරිසරයක නිහඬව පැවති යුගයක නගර වැසියාගේ වැඩි ආකර්ෂණය දිනාගත්තේ කැලණියයි. විහාරයේ වැලි මළුවේ වාඩි වී පිරිත් ශ්‍රවණය කර ගඟෙන් පැන් සනහාගෙන නැවත නිවෙස් බලා ආවේ වසර පුරා පවතින ආශිර්වාදයත් අවුරුදු චාරිකාවක මතකයත් රැගෙන බව ඔවුන්ගේ විශ්වාසය විය.

මේ ලිපිය සම්පාදනය වී ඇත්තේ පහත සඳහන් නිල වාර්තා, ඓතිහාසික සාක්ෂි සහ එකල ලියවුණු සාහිත්‍යමය මූලාශ්‍රවල සංකලනයෙනි. මූලාශ්‍ර – The Ceylon Gazetteer (James D’ Alwis වාර්තා), Twentieth Century Impressions of Ceylon (Arnold Wright – 1907), Historical Relations of Ceylon (Robert Knox – පසුකාලීන සංස්කරණය Colombo Municipal Council (CMC) සියවසක වාර්තා සහ පැරණි පුවත් වාර්තා